Nazaré – mekka wielkich fal i rybackiego folkloru

Każdy surfer zna Nazaré jako światową stolicę fal. Ta niewielka portugalska wioska rybacka, słynąca z gigantycznych fal, stała się mekką dla surferów poszukujących ekstremalnych wyzwań. Fale, które można tu spotkać, osiągają wysokość nawet 30 metrów, a surferzy śmigający po ich grzbietach osiągają prędkości do 80 km/h, co dodaje emocji i podnosi stawkę każdej jazdy. W niniejszym artykule skupię się na historycznych i kulturowych walorach Nazaré, aby pokazać, że to właśnie bogate dziedzictwo czyni to miejsce wartym odwiedzenia.

Nazaré – gdzie rybackie tradycje są wciąż żywe

Gdy przeprowadzałem się do Nazaré, wiedziałem tylko, że będę mieszkał w miejscu, gdzie są największe fale na świecie. Nie miałem pojęcia o historii, religijno-rybackich smaczkach ani o podziale miasta na trzy dzielnice. Możecie sobie wyobrazić, jak wielką przyjemność sprawiło mi odkrywanie nazareńskiej talii kart.

Nazaré to przede wszystkim kult rybołówstwa i związanych z nim tradycji, głęboko zakorzeniona wśród mieszkańców celebracja ludowych świąt i festiwali, a dopiero potem prężnie rozwijający się świat surferów i słynny termin #giantwaves. Być może za 10 lat będzie to druga Ericeira, ale gdy piszę ten artykuł w 2023 roku, miasteczko wciąż pozostaje pod wpływem tradycji minionych stuleci.

Kolorowe łodzie rybackie

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu Nazaré są kolorowe łodzie rybackie, które kiedyś licznie wypełniały plaże miasteczka. Każda z tych łodzi, ręcznie malowana i zdobiona tradycyjnymi wzorami, była dumą swojego właściciela. W przeszłości, łodzie te były wciągane na brzeg przez woły lub grupy rybaków, a ich różnorodność kolorystyczna i artystyczne detale przyciągały uwagę zarówno mieszkańców, jak i przyjezdnych.

Babki w halkowych spódnicach

Kobiety w Nazaré odgrywały kluczową rolę w życiu rybackim miasteczka. W tradycyjnych strojach, składających się z wielowarstwowych spódnic (siedmiu halk), fartuchów, chust i charakterystycznej biżuterii, oczekiwały na powrót swoich mężów i synów z morza. Składały halki jedna na drugiej, aby chronić się przed chłodnym morskim wiatrem, co stało się symbolicznym elementem lokalnej kultury. Kobiety te, znane z wytrwałości i siły, były nie tylko wsparciem dla rybaków, ale również filarem społeczności, dbając o domy i wychowując dzieci.

Targ suszonych ośmiornic i ryb

Ten osobliwy market pod chmurką stanowi jedną z najbardziej fascynujących atrakcji, jakie miałem tu okazję zobaczyć. Suszenie ryb, charakterystyczne dla tego regionu, jest głęboko zakorzenione w lokalnej kulturze. Chociaż początki tej tradycji są niejasne, od wieków była to sprawdzona metoda konserwowania ryb, zapewniająca pożywienie dla rybaków i ich rodzin oraz stanowiąca ważny element gospodarki całego portugalskiego wybrzeża.

Codziennie wzdłuż Av. Manuel Remigio wiekowi mieszkańcy suszą na drewnianych stelażach oceaniczne skarby. Od sardynek, przez makrele, łososie aż po ośmiornice. Warto wpaść, kupić trochę na przekąskę, odnotować w działaniu sędziwych reprezentantów rybackiego folkloru Nazare.

• TIP Świetną pamiątką z Nazare jest suszona ośmiornica. Okaz z poniższej foty to koszt 4-5 EUR, a przy odrobinie szczęścia (transport do Kraju nad Wisłą w książce/bloku technicznym) wygląda po pełnym zasuszeniu kozacko w ramie na ścianie. Szczególnie pięknie, jeśli jeszcze jest odpowiednio doświetlona.

Rybne stragany zdobią codziennie Praia da Nazaré

Festiwale ludowe i obrzędy

Tradycje rybackie w Nazaré są również silnie związane z różnorodnymi festiwalami i obrzędami religijnymi. Jednym z najważniejszych wydarzeń jest Festa de Nossa Senhora da Nazaré, święto ku czci Matki Boskiej z Nazaré. W czasie tego festiwalu rybacy proszą o błogosławieństwo na morzu i dziękują za udane połowy. Procesje, msze i kolorowe parady są integralną częścią tych obchodów, a całe miasteczko tętni życiem i radością.

Mieszkańcy Nazare podczas corocznej Festa de Nossa Senhora da Nazaré

TOP 12 atrakcji Nazaré

Nazare jest małym miasteczkiem, ale żeby go jakkolwiek poznać, warto tu przyjechać na weekend. Lista atrakcji lokalnych jest długa, a przecież rzut beretem od linii brzegowej znajdują się pozostałe atrakcje tj. np. Óbidos – średniowieczne miasto ukryte za murami. Warto tu przyjechać nie tylko w okresie trwania wielkich fal, ale po prostu na citybreak.

• Nossa Senhora da Nazaré Sanctuary: to tu ściągają pielgrzymi, aby zobaczyć obraz Obraz Matki Bożej z Nazaretu z 711 roku
• Ermida da Memória: XII-wieczna kaplica Matki Boskiej umieszczona na skale klifu w Sitio.
• Targ suszonych ryb i ośmiornic: czynny codziennie w Praia, niezwykłe stadium rybackie folkloru.
• Mercado Municipal de Nazaré: największy rynek produktowy miasta w Praia.
• Baloiço da Ladeira: ikoniczna huśtawka z widokiem na dolną część miasta.
• Nazaré Funicular: kolejka linowo-terenowa, z której korzysta ponad milion pasażerów rocznie.
• Muzeum tradycyjnych łodzi rybackich:
• Miradouro da Pederneira: uzbecki chleb pieczony w glinianym piecu tandoor.
• Mirador del Suberco: tradycyjne danie z ryżu, mięsa, cieciorki i marchewki.
• Forte de São Miguel Arcanjo: XVI-wieczny fort położony na klifie (Sitio)
• Praia do Norte: kultowa wśród surferów Plaża Północna, która słynie z gigantycznych fal.
• Monte de São Bartolomeu: przyjemny punkt widokowy ukryty w lesie poza miastem.

Poznaj 3 części miasta Nazaré

Rybacka przystań w środkowej Portugalii składa się z trzech dzielnic, które przez stulecia istniały obok siebie jako osobne jednostki, by ostatecznie zjednoczyć się pod nazwą miasta Nazaré. Każda z nich ma swój odrębny charakter i oferuje przyjezdnemu gringo inny pakiet wizualnych doznań. Poznajcie trzech muszkieterów: Sítio, Pederneira i Praia.

Widok na Praia da Nazare od strony fortu São Miguel Arcanjo

Praia – dolna część miasta

Najmłodsza część Nazare, której nazwa wzięła się oczywiście od Praia da Nazaré, plaży dominującej w miejskim krajobrazie rybackiego miasteczka. To właśnie bezpośrednia obecność Atlantyku i brak usytuowania na klifie sprawiły, że tereny te zasiedlono dopiero po dzikiej erze oceanicznej bandyterki oraz wyschnięciu moczarów, które niegdyś występowały na tym terenie. Plaża jest miejscem organizowania festiwali, koncertów i gospodarzem codziennych praktyk sanatoryjnych dla miejscowych.

Wzdłuż plaży biegnie Av. Manuel Remigio, główny węzeł komunikacji pieszej. Znajduje się tu kilka fajnych knajp, m.in. Maria do Mar oraz pozostałe emblematyczne miejsca ukryte w gąszczu wybrukowanych uliczek. Warto poświęcić trochę czasu na luźny spacer w poszukiwaniu pięknej mozaiki, murali, kadrów południowego lajfstajlu i portretów rzemieślniczej kasty. W dolnej dzielnicy dzieje się najwięcej – są tu sklepy z pamiątkami, urzędy, główny mercado, rybny bazar, a także port ze zrewitalizowaną promenadą do wypoczynku i rekreacji. Rosnąca popularność Nazare powoli zabija lokalny koloryt, co najbardziej zauważalne jest właśnie w Prai. To był główny powód, dla którego nie chciałem mieszkać na dole miasta.

Praia da Nazaré jest zintegrowana z miastem i jej mieszkańcami od wieków

Ciasne uliczki dzielnicy Praia, a w tle jedna z babuszek w tradycyjnej sukni

W 2023 r. było tu wciąż mocno lokalnie

Pederneira – najstarsza część miasteczka

Pederneira, często pomijana w przewodnikach, jest najstarszą dzielnicą Nazaré. Mocno lokalny charakter, ładna architektura i położenie na wzgórzu z pięknymi widokami na Atlantyk to cechy, które wyróżniają tę część miasteczka. Nazwa „Pederneira” pochodzi prawdopodobnie od słowa oznaczającego „krzemień” – materiał, który był obficie występujący w tym regionie i wykorzystywany przez miejscowych od setek lat.

Przez wieki była dobrze prosperującym portem morskim, słynącym z żeglarzy i starożytnej laguny. W okresie wielkich odkryć geograficznych, gdy Portugalia należała do światowej elity państw dyktujących warunki na arenie międzynarodowej, Pederneira odgrywała kluczową rolę jako jedna z najbardziej aktywnych stoczni Królestwa Portugalii. To tutaj budowano statki i karawele, które miały przemierzać nieznane wody. Osada była również miejscem, gdzie mieszkał Bastião Fernandes, który według historycznych relacji był członkiem załogi Vasco da Gamy podczas jego słynnej wyprawy morskiej do Indii na przełomie XV wieku. Pederneira zaczęła tracić na znaczeniu, kiedy pobliska laguna zaczęła zarastać bagnami. W konsekwencji jej mieszkańcy przenieśli się do niższych, bardziej dostępnych części Nazaré.

Miradouro da Pederneira – jeden z lepszych punktów widokowych Nazaré

Panorama na dwie pozostałe dzielnice Nazare: Praia i Sitio (na wzgórzu)

XVII-wieczny Igreja da Misericórdia (Kościół Miłosierdzia)

Kultowa wśród mieszkańców Taberna e mercearia do Abel z ponad 40-letnią historią

Sitio de Nazaré – bezpieczna forteca na klifie

Historia Sitio de Nazaré sięga wieków wstecz, kiedy to według legendy w 1182 roku miejscowy szlachcic, Dom Fuas Roupinho, miał wizję Matki Boskiej, która uratowała go od niechybnej śmierci, gdy jego koń zbiegł w kierunku przepaści. W podziękowaniu za cudowne ocalenie, Dom Fuas zbudował kaplicę, która stała się zalążkiem dzisiejszego sanktuarium – Kaplicy Pamiątkowej (Capela da Memória) oraz późniejszej, większej Świątyni Naszej Pani z Nazaré.

Dzielnica Sitio znajduje się na wysokości około 110 metrów nad poziomem morza, na szczycie urwistego klifu, oferując niezapomniane widoki na resztę miasta oraz rozległy ocean. Można się tam dostać zarówno samochodem, jak i korzystając z funikularu, który od 1889 roku łączy górne i dolne części Nazaré.

• TIP Warto obrać Sitio de Nazare za swoją bazę noclegową w mieście. Mieszkałem w tej dzielnicy 2 miesiące i jest zdecydowanie tę bardziej charakterną i mniej turystyczną dzielnicą. Jest tu przynajmniej kilka dobrych knajp, najlepsze punkty widokowe w Nazare i rzut beretem do Plaży Północnej i fortu.

Wizytówka Nazare, czyli panie w wielowarstwowych sukniach

Głównym punktem Sitio jest plac, na którym mieści się sanktuarium. Ten historyczny obiekt przyciąga pielgrzymów i turystów swoją barokową architekturą oraz słynną figurą Czarnej Madonny, pochodzącą z XV wieku. Obok sanktuarium warto zobaczyć również Kościół św. Michała Archanioła, który jest ważnym przykładem lokalnej architektury religijnej.

Na trasie prowadzącej do Sitio znajduje się charakterystyczna atrakcja miasta – Baloiço da Ladeira. To huśtawka, z której podziwiać można ikoniczne widoki na panoramę dolnych części miasta, plażę i przepotężny Atlantyk.

Mercado do Sítio to kameralny miejski targ z zieleniną i rybami

Zaplecze Teatru Chaby Pinheiro

Wielkie fale i mekka surferów

Duże fale w Nazaré, które przyciągają surferów z całego świata, są wynikiem unikalnego zestawienia geograficznego i oceanograficznego, które sprzyja tworzeniu się gigantycznych fal. Kluczowy dla zrozumienia tego zjawiska jest podwodny kanion Nazare – jeden z największych kanionów podmorskich w Europie. Rozciąga się on od głębokości około 100 metrów przy brzegu do ponad 5000 metrów w najgłębszym miejscu. Kanion ten działa jak rodzaj „lejka”, który kieruje i wzmacnia fale przemieszczające się w kierunku wybrzeża. Kanion w połączeniu z zjawiskiem amplifikacji fal  i lokalną specyfiką wiatrów i morskich prądów tworzy prawdziwie wybuchową mieszankę. Stąd 30-metrowe fale giganty.

Co trzeba zobaczyć na miejscu?

• Praia do Norte: legendarna Plaża Północna, która w sezonie wielkich fal gości największych prosów świata surferskiego
• Forte de São Miguel Arcanjo: XVI-wieczna forteca, w której wnętrzach znajduje się ekspozycja surferska
• Farol da Nazaré: latarnia morska, z której turyści podziwiają gigantyczne fale

Do latarni i fortu można dotrzeć pieszo w 15-20 minut z głównego placu Sitio

Zawody surferskie Red Bull

Do Nazare co roku zjeżdżają tłumy obserwować zmagania surferów. Na Praia do Norte organizowane są cykliczne zawody z cyklu TUDOR Nazaré Tow Surfing Challenge warto więc śledzić terminarz rozgrywek na najwyższym światowym poziomie. Do monitorowania wielkości fal w sezonie od listopada do lutego przyda Wam się strona NazareWaves.com.

Jeleń-surfer strażnikiem trasy do fortu i Praia do Norte

W tle słynna Plaża Północna (Praia do Norte), na której każdy surfer chciałby surfować (ale nie każdy może)

XVI-wieczny Fort São Miguel Arcanjo, z którego w sezonie wielkich fal turyści podziwiają zmagania surferów

Praia do Norte i pozostałe plaże okolic Nazare

Nazaré, znane z monumentalnych fal i surfingowych spektakli, oferuje również szereg pięknych plaż, które przyciągają zarówno miłośników sportów wodnych, jak i tych, którzy pragną po prostu relaksować się nad brzegiem oceanu. Oto niektóre z plaż w okolicy Nazaré, które warto odwiedzić:

1. Praia da Nazaré: główna plaża w Nazaré jest najbardziej znaną i łatwo dostępną plażą w regionie. Rozciąga się wzdłuż miasteczka i jest popularna wśród turystów oraz lokalnych mieszkańców. Szeroka i dobrze wyposażona w liczne restauracje, bary i sklepy, Praia da Nazaré oferuje idealne warunki do kąpieli słonecznych i spacerów brzegiem morza.
2. Praia do Norte: sławna na całym świecie z powodu gigantycznych fal, idealna dla doświadczonych surferów. Plaża ta jest mniej zatłoczona i bardziej dzika, co czyni ją atrakcyjną dla tych, którzy szukają spokoju i chcą obserwować ekstremalne surfingowe wyczyny.
3. Praia de São Pedro de Moel: ta urocza plaża znajduje się na północ od Nazaré i jest znana z malowniczego krajobrazu oraz krystalicznie czystej wody. Mniej turystyczna niż główna plaża w Nazaré, São Pedro de Moel jest idealna dla rodzin i osób poszukujących spokojniejszego wypoczynku.
4. Praia do Salgado: położona między Nazaré a São Martinho do Porto, Praia do Salgado oferuje spektakularne widoki i rozległe, mniej zatłoczone tereny. Jest to popularne miejsce dla paralotniarzy oraz miłośników natury, dzięki swoim imponującym klifom i możliwości obserwacji dzikiej fauny.
5. Praia de Paredes da Vitória: malownicza i zaciszna plaża, idealna dla tych, którzy preferują spokojniejsze kąpielisko. Plaża oferuje czystą wodę i jest popularna wśród rodzin z dziećmi.

Oddalona 15 minut jazdy samochodem na południe Praia do Salgado